Γράφει ο Υποπλοίαρχος Παναγιώτης Γέροντας ΠΝ,
Επιτελής Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού
Το Βαλκανικό Σύμφωνο του 1934 ή Βαλκανικό Σύμφωνο Φιλίας ή Βαλκανικό Σύμφωνο Συνενόησης (σερβικά : Балкански пакт, τουρκικά : Balkan Antantı, ρουμανικά : Înțelegerea Balcanică) ήταν μια συνθήκη που υπογράφηκε από την Ελλάδα, την Τουρκία, την Ρουμανία και την Γιουγκοσλαβία στις 9 Φεβρουαρίου 1934 στην Αθήνα, με στόχο τη διατήρηση του γεωπολιτικού στάτους κβο στην περιοχή μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι παραπάνω χώρες πρακτικά περικύκλωναν την αναθεωρητική Βουλγαρία. Ήταν η ουσιαστική κατάργηση της φιλοϊταλικης πολιτικής του Ελευθέριου Βενιζέλου καθώς προβλεπόταν η ενδεχόμενη σύμπραξη βαλκανικού κράτους με εξωβαλκανικο. Εξωβαλκανικο κράτος ήταν η Ιταλία.
Εντάσεις προέκυψαν με την υπογραφή του ελληνοτουρκικού συμφώνου στις 14 Σεπτεμβρίου 1933 και με την συνακόλουθη υπογραφή στην Αθήνα του συμφώνου φιλίας και μη επίθεσης μεταξύ Ελλάδος, Τουρκίας, Γιουγκοσλαβίας και Ρουμανίας. Η υπογραφή αυτού του συμφώνου υπαγορεύτηκε από τους εξοπλισμούς της Βουλγαρίας. Σε αυτό το σύμφωνο, υπήρχε και ένα μυστικό πρωτόκολλο, το οποίο προϋπέθετε δράση σε περίπτωση σύγκρουσης βαλκανικού κράτους εναντίον εξωβαλκανικού κράτους. Ο Βενιζέλος θεώρησε ότι αυτό στρεφόταν εναντίον της Ιταλίας και ανέτρεπε την πολιτική σύγκλισης που ο ίδιος είχε καταρτίσει. Έσπευσε στην Αθήνα και πέτυχε τη σύγκληση συμβουλίου όλων των πολιτικών αρχηγών, στην οποία αποκαλύφθηκε ότι όντως υπάρχει το σχετικό πρωτόκολλο.
Αν και η κυβέρνηση αρχικά συμφώνησε κατά τη ψήφιση του συμφώνου από τη Βουλή και τη Γερουσία να γίνει ερμηνευτική δήλωση ότι αποκλείεται στρατιωτική εμπλοκή της Ελλάδος εναντίον της Ιταλίας, στη συνέχεια, την 7η Απριλίου 1934, ο υπουργός Εξωτερικών, Δ. Μάξιμος, δήλωσε ότι το πρωτόκολλο συνεχίζει να είναι σε ισχύ με το επίμαχο άρθρο 3. Αυτή η δήλωση προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων εκ μέρους των βενιζελικών ενώ ο ίδιος ο Βενιζέλος εξαπέλυσε αρθρογραφική επίθεση στο Ελεύθερο Βήμα και τα οκτώ άρθρα του είχαν τόση απήχηση ώστε η κυβέρνηση αρνήθηκε τελικά να υπογράψει τις στρατιωτικές συμβάσεις του βαλκανικού συμφώνου.
Θα συνεχιστεί η εσωτερική πολιτική ένταση στην Ελλάδα, η οποία θα κορυφωθεί και με τα κινήματα του 1933 και του 1935. Ο Ιωάννης Μεταξάς θα προσπαθήσει να στηρίξει την ύπαρξη και λειτουργία της βαλκανικής συνεννόησης αναμένοντας την ιταλική επίθεση. Στις 10 Νοεμβρίου του 1938 πεθαίνει ο Κεμάλ Ατατούρκ και ο Μεταξάς μεταβαίνει στην κηδεία. Σε συνεννόηση με τον Ινονού μένουν σύμφωνοι για την ιδιαίτερη σχέση των δύο κρατών μέσα στην Βαλκανική Συνεννόηση.
Δυστυχώς, η ιστορία ως αδιάψευστος κριτής έδειξε το πόσο «όνειρα θερινής νυχτός» ήταν οι προσπάθειες για σύμπηξη κοινού βαλκανικού μετώπου. Η ίδια η Τουρκία θα ακολουθήσει επαμφοτερίζουσα στάση στην εξωτερική της πολιτική προσεγγίζοντας πότε την ναζιστική Γερμανία και πότε τους Συμμάχους, ενώ η Γιουγκοσλαβία επέδειξε αδράνεια, ενώ παράλληλα έγινε και πραξικόπημα για την ανατροπή της φιλοναζιστικής κυβέρνησης, απέναντι στην γερμανική εισβολή.
Η εισβολή των Γερμανών ξεκίνησε στις 6 Απριλίου του 1941 και μόλις μερικές μέρες μετά, στις 17 Απριλίου, επήλθε η παράδοση του γιουγκοσλαβικού βασιλικού στρατού.
(Στο χάρτη εικονίζονται με κίτρινο οι χώρες του Βαλκανικού Συμφώνου, η «Βαλκανική Αντάντ» όπως χαρακτηριστικά ονομάστηκε.)