Οι Ιστορικές Ανακρίβειες και η Πολυπλοκότητα του 1821
Γράφει ο Γιώργος Βενετσάνος
Η ιστορία η επίσημη αρκετές φορές εμπεριέχει και ανακρίβειες ή ψέματα· στη συγκεκριμένη περίπτωση θα δούμε δύο από αυτά:
α) Το 1821 οι Έλληνες ξύπνησαν μετά από 400 χρόνια λήθαργου σε δουλική υποταγή:
είναι μια μεγάλη ανακρίβεια και αυτό γιατί δεν αναφέρεται στις 124 ελληνικές εξεγέρσεις προ του 1821, τις οποίες έχει τεκμηριώσει διεξοδικά ο ιστορικός Κωνσταντίνος Σάθας. Αυτοί οι αγώνες σφυρηλάτησαν παραδόσεις και ένα ιδιαίτερο αγωνιστικό ήθος, εμπνέοντας το ηρωικό τραγούδι αλλά και τη σύγχρονη τέχνη, χαρακτηριστικό παράδειγμα η ζωγραφική του Νίκου Εγγονόπουλου με αναφορές στον Κροκόδειλο Κλαδά και τον Θεόδωρο Μπούα. Παράλληλα, παραγνωρίζεται η καθοριστική συμβολή των Ελλήνων στους διαδοχικούς Βενετοτουρκικούς πολέμους κατά την περίοδο 1463-1718.
Αξίζει, λοιπόν, να αναφερθούν αυτές οι εξεγέρσεις, που αν και οι περισσότερες πνίγηκαν στο αίμα, αποδεικνύουν ότι το ελληνικό έθνος βρισκόταν σε μια συνεχή κατάσταση αναβρασμού και διεκδίκησης της ελευθερίας του. Ας τις δούμε έστω και επιγραμματικά:
1457-1472: Εξέγερση στη Μάνη το 1457 Ελλήνων κατά Τούρκων από τον Βησσαρίωνα.
1463-1465: Εξέγερση του Κροκόδειλου Κλαδά εναντίον των Τούρκων στην Πελοπόννησο.
1466: Εξέγερση στην Πάτρα υπό τον μητροπολίτη Πατρών Νεόφυτο.
1472: Επανάσταση του Πόντου.
1479-1481: Ελληνική επαναστατική απόπειρα Ελλήνων από τον Κροκόδειλο Κλαδά στη Μάνη και τον Θεόδωρο Μπούα στο Άργος, καθώς και στη Μακεδονία.
1492-1496: Ελληνική επαναστατική απόπειρα Ελλήνων κατά Τούρκων από τον αρχιεπίσκοπο Δυρραχίου, τον Ανδρέα Παλαιολόγο και τον Κωνσταντίνο Αριανίτη στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία.
1501: Επαναστατική απόπειρα Ελλήνων κατά Τούρκων με την υποκίνηση Ευρωπαίων ηγεμόνων.
1503: Επαναστατική απόπειρα Ελλήνων κατά Τούρκων από τον Μάρκο Μουσούρο.
1525: Επαναστατική απόπειρα Ελλήνων κατά Τούρκων από τον Ιανό Λάσκαρη.
1531: Ανακάλυψη της επαναστατικής απόπειρας στη Ρόδο και σφαγή του μητροπολίτη Ευθυμίου και άλλων.
1532: Επανάσταση στην Πάτρα με τη βοήθεια του ισπανικού στόλου υπό την ηγεσία του ναυάρχου Αντρέα Ντόρια.
1565: Ελληνική επαναστατική απόπειρα στην Ήπειρο κατά του παιδομαζώματος.
1571: Μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου, οι Έλληνες σε πολλά μέρη έλαβαν θάρρος και έκαναν εξεγέρσεις με την υποκίνηση και των δυτικών δυνάμεων, χωρίς όμως προσφορά εκ μέρους τους ουσιαστικής βοήθειας· οι εξεγέρσεις καταπνίγηκαν.
Εξεγέρσεις το 1571 επίσης έγιναν στην Ήπειρο, τη Μακεδονία (Χαλκιδική, Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Αχρίδα, Μπλάτσι, Κατράνιτσα) και στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο από τους Μελισσηνούς (τον Μακάριο, μητροπολίτη Μονεμβασίας, και τον αδελφό του Θεόδωρο). Επανάσταση έγινε και στην Πάτρα υπό την ηγεσία του Παλαιών Πατρών Γερμανού Α’ και προκρίτων.
1583: Εξέγερση Βόνιτσας-Ξηρομέρου 1583 στην Ήπειρο, Αιτωλία, Ακαρνανία από τους από τους Θεόδωρο Μπούα-Γρίβα, Πούλιο Δράκο και Μαλάμο.
1596: Εξέγερση στη Χειμάρρα με συμμετοχή του αρχιεπισκόπου Αχρίδος Αθανάσιου.
1600: Εξέγερση του μητροπολίτη Λαρίσης και Τρίκκης Διονυσίου και του μητροπολίτη Φαναρίου Σεραφείμ στη Θεσσαλία.
1609: Ελληνική επαναστατική απόπειρα 1609 στην Κύπρο και τη Μάνη.
1611: Εξέγερση στα Ιωάννινα από τον Διονύσιο τον Φιλόσοφο, που ήταν από τις πιο βίαιες και συμβολικές προ του 1821.
1659: Εξέγερση χωριών της Μεσσηνίας, Λακωνίας και Αρκαδίας με τη βοήθεια του ενετικού στόλου υπό τον Μοροζίνη. Στο δεύτερο ήμισυ του Μαρτίου καταλαμβάνεται για λίγο η Καλαμάτα. Ηγετικό ρόλο έπαιξαν δύο ιερείς.
1659 – 1667: Ελληνική επαναστατική απόπειρα 1659 στη Μάνη.
1684 – 1688: Έκτος Βενετοτουρκικός πόλεμος και κατάληψη Αιτωλοακαρνανίας, Πελοποννήσου και Αθηνών με αρχηγό τον Φραντζέσκο Μοροζίνι. Στις εχθροπραξίες συμμετείχαν Έλληνες οπλαρχηγοί, με κυριότερο τον Μεϊντάνη στην Ανατολική Στερεά, Θεσσαλία και Δυτική Μακεδονία.
1696 – 1699: Ελληνική επαναστατική απόπειρα 1696 από τον Λυμπεράκη Γερακάρη κ.ά.
1705: Εξέγερση στην Ημαθία υπό τον αρματωλό Ζήση Καραδήμο για το παιδομάζωμα.
1716: Ελληνική επαναστατική απόπειρα στη Μακεδονία (Κοζάνη, Βόιο, Εορδαία, Κιλκίς κ.α.) υπό τον μητροπολίτη Ζωσιμά Ρούση.
1717: Ελληνική επαναστατική απόπειρα στην Ακαρνανία από τον Τσεκούρα.
1749: Ελληνική επαναστατική απόπειρα 1749 στη Μακεδονία και τις Βόρειες Σποράδες.
1766 – 1770: Ορλωφικά από τους Γ. Παπάζωλη, Π. Μπενάκη, Α. Ψαρό, Ν. Φορτούνη, Σπ. και Ι. Μεταξά, Χρ. Γρίβα, Στ. Γεροδήμο, Σουσμάνη, Κομνά Τράκα, Μητρομάρα, τους Νοταράδες, Γ. Ζιάκα, Άκ. Χατζημάτη και Ι. Φλώρο.
1770 – 1771: Ελληνική εξέγερση στα Σφακιά της Κρήτης υπό τον Δασκαλογιάννη.
1788 – 1792: Ελληνική επαναστατική απόπειρα από τους Λάμπρο Κατσώνη και Ανδρέα Ανδρούτσο με ταυτόχρονη εξέγερση σε Βορειοδυτική Μακεδονία (περιοχές Κορεστίων, Περιστερίου, Μοριχόβου).
1806 – 1807: Ελληνική επαναστατική απόπειρα από τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Νικοτσάρα, τους Λαζαίους, Γεώργιο Τζαχίλα, Βασίλειο Ρομφέη και τον Νικόλα Τσάμη.
1808: Ελληνική επαναστατική απόπειρα 1808 με τους παπα-Ευθύμιο Βλαχάβα, Θεόδωρο Βλαχάβα, Δημήτριο Βλάχο, Νικοτσάρα, και Λαζαίους.
1821 – 1828 ή 1830: Ελληνική Επανάσταση του 1821.
β) Η δεύτερη περίπτωση μας λέει ότι το 1821 οι Έλληνες πολέμησαν εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Δεν αληθεύει ότι το 1821 υπήρξε μια αποκλειστικά ελληνοοθωμανική σύγκρουση. Η άποψη αυτή αποσιωπά μια τραγική αλήθεια: αν και η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ο κύριος εχθρός, η Επανάσταση διεξήχθη σε ένα εξαιρετικά σύνθετο περιβάλλον με πολλαπλούς αντιπάλους και εμπόδια:
Πρώτα από όλα, μετά τις πρώτες τους νίκες, ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια του Μοχάμεντ Άλι της Αιγύπτου, ο οποίος έστειλε αιγυπτιακές δυνάμεις με αντάλλαγμα την Κρήτη και την Πελοπόννησο. Έτσι, το 1824, ο γιος του, Ιμπραήμ Πασάς, αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο με έναν άρτια εκπαιδευμένο και οργανωμένο στρατό από Ευρωπαίους αξιωματικούς, ο οποίος λίγο έλειψε να καταπνίξει την Επανάσταση.
«Και όχι μόνο τους Αιγυπτίους, αλλά και στις μάχες που γίνονταν στη θάλασσα και στα πεδία των μαχών, οι Έλληνες συχνά αντιμετώπιζαν πολυεθνικά μισθοφορικά σώματα ή δυνάμεις που προέρχονταν από το Αλγέρι και την Τύνιδα και ενίσχυαν τον οθωμανικό στόλο.
Πέραν όμως αυτών των αντιπάλων, είχαν απέναντί τους —τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης— τους προστάτες της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τη λεγόμενη «Ιερή Συμμαχία». Οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής (Αυστρία, Ρωσία, Πρωσία) ήταν εχθρικές προς κάθε επαναστατικό κίνημα που απειλούσε τη σταθερότητα των καθεστώτων τους, με τον Αυστριακό καγκελάριο Μέττερνιχ να είναι ο ορκισμένος εχθρός της ελληνικής προσπάθειας σε διπλωματικό επίπεδο.
Επίσης, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι υπήρχαν κοινωνικές ομάδες και άτομα που, είτε από φόβο είτε για τη διατήρηση των προνομίων τους, αντιτάχθηκαν στην Επανάσταση ή συνεργάστηκαν με τις οθωμανικές αρχές, όπως ήταν οι «προσκυνημένοι» και ορισμένοι κοτζαμπάσηδες, στους οποίους ο Γέρος του Μοριά, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, έδωσε ένα σκληρό μάθημα με το σύνθημα «Φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους», όταν ο Ιμπραήμ προσπαθούσε να υποτάξει την Πελοπόννησο μέσω της τρομοκρατίας και των δηλώσεων υποταγής.
Σαφέστατα δεν μπορούσε να λείψει από αυτόν τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και η κατάρα της φυλής μας, οι εμφύλιες συγκρούσεις: ενώ ο αγώνας του έθνους φούντωνε (1823-1825), οι Έλληνες στράφηκαν ο ένας εναντίον του άλλου. Οι συγκρούσεις μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών, καθώς και οι τοπικές αντιπαλότητες, αποδυνάμωσαν το μέτωπο κατά των Οθωμανών. Μετά από όλα αυτά, είναι ένα θαύμα το πώς απελευθερώθηκε η Ελλάδα μας, ένα θαύμα που οφείλεται σε μερικά φωτεινά μυαλά και σε ψυχωμένους πολεμιστές.