Ζητήματα Προτεραιότητας Μεταξύ Προληπτικών και Κατασταλτικών Μέτρων Καταπολέμησης της Νεανικής και Παιδικής Εγκληματικότητας

Βασίλης Δημ. Χασιώτης

Κάθε φορά που βιντεοσκοπημένες σκηνές νεανικής (και παιδικής) παραβατικότητας βλέπουν το φως της δημοσιότητας, όπως πρόσφατα με τον άγριο ξυλοδαρμό μιας 14χρονης μαθήτριας στη Γλυφάδα από συνομήλική της την οποία όπως φαίνεται συνέδραμαν και άλλοι ανήλικοι (και ανήλικες), αρχίζουν οι συζητήσεις στα ΜΜΕ, για το αν οι ποινές είναι όντως αποτρεπτικές για την αντιμετώπιση του φαινομένου (και μάλλον οι περισσότεροι συμφωνούν πως δεν είναι – «χάδια» άκουσα να τις χαρακτηρίζει κάποιος, «γελοίες» κάποιος άλλος, κ.λπ.), για το αν υπάρχει ή όχι όντως μια αποτελεσματική προληπτική στρατηγική εκ μέρους του Κράτους για την αντιμετώπιση του φαινομένου (κι εδώ η απάντηση μάλλον προκύπτει αβίαστα και είναι αρνητική), ενώ, προσωπικά εγώ τουλάχιστον, για πρώτη φορά, άκουσα και μια αναφορά που συνέκρινε τα πρόστιμα που επιβάλλονται σε περιπτώσεις κακοποίησης ζώων (30.000 ευρώ), σε σχέση με τα μηδαμινά πρόστιμα που επιβάλλονται σε κακοποιήσεις ανθρώπων από συνανθρώπους τους, ένα θέμα, που και μένα με απασχόλησε πριν από κάποιους μήνες, στα πλαίσια σχετικού άρθρου μου (όπου κατέληγα στο συμπέρασμα της υπεροχής της νομικής προστασίας της ζωής και της αξιοπρέπειας ενός ζώου, σε σχέση με τη αντίστοιχη προστασία ενός ανθρώπου, τουλάχιστον στο ζήτημα των επιβαλλόμενων χρηματικών προστίμων, διότι είναι αυτό που τελικά «πονάει» και «μετράει» σε έναν θύτη και τον αποτρέπει από την εκτέλεση μιας τέτοιας πράξης).

Όμως, το πιο ενδιαφέρον σημείο των σχετικών δημόσιων αναφορών πάνω στο υπό συζήτηση θέμα, φαίνεται να αποτελεί εκείνο, στο οποίο από άλλους μεν να υπερτονίζεται η άποψη ότι οι όποιες ποινές (σχολικές ή ποινικές) όσο αυστηρές και αν είναι, δεν είναι αποτελεσματικές, και επομένως είναι τα μακροπρόθεσμης πνοής προληπτικά μέτρα που έχουν σημασία, όπως π.χ. η «σωστή» ενημέρωση των μαθητών και των οικογενειών τους πάνω σε ζητήματα κοινωνικής συμπεριφοράς, η ψυχολογική στήριξη των παραβατικών μαθητών και των οικογενειών τους, μόλις δε σήμερα (1/10) σε εκπομπή άκουσα εκ μέρους καθηγητή ότι και οι καθηγητές χρειάζονται σχετική ενημέρωση και υποστήριξη από ψυχολόγους για την αποτελεσματική αντιμετώπιση εντός των σχολείων των παραβατικών μαθητών, κ.λπ.

Όμως, ως προς το ζήτημα των προτεραιοτήτων προληπτικών και κατασταλτικών μέτρων, νομίζω ότι τέτοιες προσεγγίσεις είναι μονόπλευρες. Και τούτο διότι, αυτό που πρέπει να γίνει, είναι η ταυτόχρονη, παράλληλη υιοθέτηση και των δύο αυτών επιλογών. Δεν κατανοώ γιατί το ένα αποκλείει το άλλο, γιατί αποτελούν ανταγωνιστικές πολιτικές και όχι συνεργατικές, όπως πράγματι συμβαίνει.

Άλλωστε, ας μη ξεχνάμε, πως ό,τι αποκαλούμε «προληπτική» στρατηγική και πολιτική, όποια και αν είναι αυτή, είναι εξ ορισμού τουλάχιστον βραχυπρόθεσμη (2-3 χρόνια ας πούμε), για να μην πούμε ότι είναι κανόνα μακροπρόθεσμη (4 χρόνια και άνω). Αυτό σημαίνει πως τους σημερινούς 15αρηδες, 16αρηδες, 17αρηδες παραβατικούς, που βρίσκονται ένα βήμα πριν την έξοδό τους από την νομικά ανήλικη αλλά και τη σχολική περίοδο της ζωής τους, περίπου δεν θα τους αφορά, ή μάλλον, ίσως μάλιστα δεν προλαβαίνουν καν να εφαρμοστούν τα μακροπρόθεσμα προληπτικά μέτρα στην περίπτωσή τους, και για τον πρόσθετο λόγο, διότι τα προληπτικά μέτρα σε όσο πιο προχωρημένη ηλικία εφαρμόζονται τόσο πιο πολύ χρόνο απαιτούν για να παρουσιάσουν κάποιο θετικό αποτέλεσμα, διότι εδώ έχουμε να κάνουμε ηλικίες με ήδη διαμορφωμένους χαρακτήρες. Εξάλλου, στην περίπτωση της ψυχολογικής στήριξης, είναι οι ίδιοι οι ψυχολόγοι που λένε ότι εδώ, δεν μπορείς να εφαρμόσεις οριζόντιες «μαζικές» ψυχολογικές προσεγγίσεις και θεραπείες, αλλά απαιτείται εξατομίκευση. Αυτό από μόνο του, οδηγεί στο εύλογο ερώτημα : λαμβάνοντας υπόψη ότι έχουμε να κάνουμε, δυστυχώς, με πολλές χιλιάδες παραβατικούς ανηλίκους, που ως φαίνεται υπερβαίνουν κατά πολύ τις παραβατικές συμπεριφορές που εγγράφονται καθημερινά στο αστυνομικό βιβλίο συμβάντων, πόσες άραγε χιλιάδες ψυχολόγους πρέπει να βρει και ορίσει η Πολιτεία, προκειμένου να υπάρχει αυτή η εξατομικευμένη υποστήριξη του κάθε παραβατικού ανηλίκου και πιθανότατα και της οικογένειάς του;
Και, φυσικά, επιπρόσθετα προς τα αμέσως ανωτέρω, να μην αναφερθώ στη διαχρονικά πιστοποιημένη ανικανότητα του Πολιτικού μας Συστήματος Εξουσίας, σε ό,τι αφορά τις επιδόσεις του στο γενικότερο ζήτημα του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, σε όλους σχεδόν τους τομείς δράσης του.
Όμως, η ανάγκη πάταξης της παραβατικότητας, και ιδίως της παραβατικότητας των νέων, απαιτεί, ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ των όποιων μακροπρόθεσμων ή ακόμα και βραχυπρόθεσμων σχεδιασμών, λύσεις εδώ και τώρα, και πράγματι, ένα οξύ πρόβλημα που αντικειμενικά έχει υπερβεί από πολλού τα όποια κόκκινα όρια αντοχών της ελληνικής οικογένειας και ελληνικής κοινωνίας γενικότερα, που λαμβάνει διαρκώς όλο και πιο σκληρά χαρακτηριστικά, ναι, απαιτούν ανάλογης αυστηρότητας ποινές, σχολικές και ποινικές, διότι διαφορετικά θα είναι σαν να δίνεις ασπιρίνη εκεί όπου απαιτείται άλλη πολύ πιο δραστική ουσία.
Αποτελεί αναφαίρετο όσο και θεμελιώδες ΔΙΚΑΙΩΜΑ των γονιών αλλά και των ίδιων των παιδιών, εκείνων των παιδιών που αποτελούν τη μεγάλη, τη συντριπτική πλειοψηφία, που δεν αναζητούν το νόημα της ζωής τους στη παραβατική συμπεριφορά, η καθημερινή τους έξοδος, για διασκέδαση ή για απλή βόλτα, να μην συνιστά ένα επικίνδυνο εγχείρημα, με αβέβαια την εξέλιξή του, αν δηλαδή πέσουν θύμα της δολοφονικής μανίας κάποιων περιφερόμενων εκεί έξω αγελών παραβατικών συνομηλίκων τους, ή μιας βίαιης κακοποίησης ή απλώς θύματα κλοπής στη καλύτερη περίπτωση. Ούτε βέβαια μη τυχόν και δεχτούν επίθεση από περιφερόμενες αγέλες βάρος τους, με τον κίνδυνο το θύμα αμυνόμενο να μετατραπεί άθελά του θύτη, αν χωρίς να το θέλει προκαλέσει κακό στον θύτη του, ο οποίος και θα έχει πιθανώς υπέρ αυτού και τις μαρτυρίες της υπόλοιπης συμμορίας, αν τύχει και ουδείς άλλος πέραν αυτών να είναι μάρτυς.
Όμως το άνω ΔΙΚΑΙΩΜΑ, είναι δικαίωμα που πρέπει να μπορεί να ασκηθεί σήμερα, να μπορεί να ασκηθεί ακωλύτως.
Δεν είναι υποχρεωμένος ο κόσμος της μη παραβατικότητας, να περιμένει πότε θα αποδώσουν τα όποια προληπτικά μέτρα εναντίον όσων ασκούνται στην παραβατικότητα, ώστε να μπορεί να απολαύσει μια, τουλάχιστον αυτό, ζωή με ασφάλεια, και, τουλάχιστον αυτό, όταν βγαίνει από το σπίτι του για μια βόλτα ή για διασκέδαση, παραμένοντας μέχρι τότε, σε ένα ιδιότυπο lock down. Αυτό ισχύει και για μικρούς και για μεγάλους. Επιπλέον η αναμονή ευόδωσης των προληπτικών μέτρων, ασφαλώς τίποτα δεν εγγυάται ότι όντως θα αποδεχτούν αποτελεσματικά, όπως και κανείς δεν εγγυάται, ότι μια επόμενη Κυβέρνηση δεν τα καταργήσει, αν, πράγμα καθόλου απίθανο με βάση το τι ισχύει στη πολιτική μας πραγματικότητα, θα θέλει να εφαρμόσει τις δικές της φρέσκες ιδέες. Άλλωστε το πόσες τέτοιες φρέσκες ιδέες έχουμε δοκιμάσει, όντως, έχω χάσει το μέτρημα από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει πολιτικά στη χώρα τούτη, εδώ και πολλές πια δεκαετίες.