Οι Τούρκοι, παιδί μου, επιστρέφουν σιωπηρώς – Έρχονται να δουν τι θα πάρουν

Μανώλης Κοττάκης

H ματιά της ήταν διερευνητική. Βολιδοσκοπούσε. ∆εν ήξερε τι να περιμένει από μένα. Ουσιαστικά τη γνώριζα για πρώτη φορά. Ο κόσμος έμπαινε και έβγαινε στο καφέ του ξενοδοχείου «Hydrama», το οποίο κάποτε ήταν η καπναποθήκη Σπήρερ και ανακαίνισε εις τρόπον ώστε να γίνει ξενοδοχείο ένας Κρητικός επιχειρηματίας, ο κύριος Λεδάκης. Μελίσσι κανονικό τα διπλανά τραπέζια, στα οποία κάθονταν οικογένειες που είχαν επιστρέψει μόλις από την «Ονειρούπολη». Έργο του τέως δημάρχου Θωμά Μαργαρίτη, στο οποίο έδωσε ώθηση ο διάδοχός του δήμαρχος και μετέπειτα υπουργός Μακεδονίας-Θράκης Μαργαρίτης Τζίμας. Επιχείρησα να σπάσω την αμηχανία ρίχνοντας προηγουμένως μια ματιά στη μικρή φωτισμένη «λίμνη» στις πηγές της Αγίας Βαρβάρας που βρίσκεται ακριβώς μπροστά στο ξενοδοχείο.

«Ωραία είναι τώρα, αλλά πώς περνάτε τον υπόλοιπο χειμώνα;» Η θεία Τούλα, περί ης ο λόγος, χαμογέλασε, γιατί είχε έτοιμη την απάντηση: «Ξέρεις, παιδί μου, είχαμε κάποτε εδώ έναν ωραίο πολιτευτή. Ονομαζόταν Γρηγοριάδης. Όταν του έκαναν την ίδια ερώτηση στην Αθήνα, ξέρεις τι τους απαντούσε; “Πλήττουμε αξιοπρεπώς”! Αυτό έχω να σου απαντήσω και εγώ σήμερα: “Πλήττουμε αξιοπρεπώς”!» «Τι ακριβώς εννοείτε;» την προκάλεσα. «Ένας τόπος μπορεί να πολλαπλασιάσει, αλλά μπορεί και να συρρικνώσει έναν άνθρωπο. Αυτό εννοώ. Αγαπώ τον τόπο μου χωρίς αμφιβολία! Αλλά εμείς εδώ αγαπάμε πιο πολύ τους ανθρώπους. Πιο σημαντικό από το τοπίο μιας πόλεως είναι το ανθρώπινο τοπίο» μου απάντησε αυθορμήτως.

Ανθρώπινο τοπίο! Τι ωραία έκφραση, τι γοητευτική απάντηση. Είχα μπροστά μου μία γνήσια εκπρόσωπο της παλαιάς, μορφωμένης αστικής τάξης της ελληνικής περιφέρειας. Παρατήρησα για λίγο την κόκκινη μπλούζα που φορούσε με το λιτό κολιέ που έκανε εξαιρετικό κοντράστ με τα χρώματα και, ενθαρρυμένος από τις ατάκες της, τόλμησα να της ζητήσω να κολυμπήσουμε στα βαθιά. Τη ρώτησα την άποψή της για ένα επώνυμο δημόσιο πρόσωπο της περιοχής. Σιώπησε για δευτερόλεπτα, για να απαντήσει με δύο δολοφονικές λέξεις: «Σχετική φιγούρα». Υπό την έννοια ότι δεν είναι «γεμάτη» φιγούρα, ότι δεν είναι «πλήρης» περιεχομένου, ότι είναι αμφιλεγόμενη. Πόσο όμορφη είναι η ελληνική γλώσσα, αδάμαστη και αξεπέραστη, όταν ξέρουμε να τη χρησιμοποιούμε. «Και οι Τούρκοι; Είδα πολλά πούλμαν με Τούρκους επισκέπτες στην “Ονειρούπολη”» σημεί-
ωσα. Κάγχασε βροντερά με ειρωνεία, όπως ακριβώς κάγχαζε ενίοτε και η Μήτση, η θρυλική ηρωίδα του Λάκη Λαζόπουλου: «Οι Τούρκοι, παιδί μου, επιστρέφουν σιωπηρώς. Έρχονται να δουν τι θα πάρουν» είπε σχεδόν συλλαβιστά με την αυτοπεποίθηση ενός ανθρώπου που γνωρίζει την Ιστορία του. Και πρόσθεσε: «Εμείς τους ανακαινίζουμε τα τζαμιά κι αυτοί μας καταστρέφουν τις εκκλησίες! ∆εν τη χρωστάμε τέτοια ευγένεια»…

Iστορική μονή

Πράγματι, όπως έμαθα νωρίτερα, ένας κορυφαίος επιχειρηματίας της περιοχής της ∆ράμας που δραστηριοποιείται στη ναυτιλία και έχει βοηθήσει την πόλη του σε σημείο
που να θεωρείται ευεργέτης της, χρηματοδότησε την ανακαίνιση ενός παλαιού τεμένους, του «Αράπ Τζαμί». ∆ώρισε τρία παρακείμενα ακίνητά του για να διευκολυνθούν οι εργασίες του υπουργείου Πολιτισμού. Αλλά με λύπη πληροφορήθηκα από άλλη πηγή ότι αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει την αποκατάσταση της ιστορικής μονής της Εικοσιφοίνισσας στην παλιά της μορφή και απέρριψε αίτημα ενίσχυσης της τοπικής Εκκλησίας. Κι ας απεδείχθη πρόσφατα με χειρόγραφα που διάβασε ο ιστορικός Γεώργιος Παπάζογλου ότι τον Αύγουστο του 1578 οι 173 μοναχοί της μονής μαζί με 40 λαϊκούς κατεσφάγησαν από τους Αγαρηνούς. Τώρα προέχει η ελληνική ανωτερότητα. Η ανακαίνιση των τζαμιών με ελληνική χρηματοδότηση.

Η θεία Τούλα είχε ζεσταθεί με τη συζήτηση και επεκτάθηκε: «Ξέρεις, παιδί μου, εγώ μια ζωή είμαι ένας μετριοπαθής άνθρωπος. ∆εν μου αρέσει το μίσος. ∆εν μου αρέσει να κάνουν τα σχολεία προπαγάνδα. Αλλά από αυτά που μαθαίνουμε τελικά συμπεραίνω ότι είχαν δίκιο κάποιοι που στα χρόνια μας στο σχολείο μάς έδιναν ένα τετράδιο με έναν λύκο, μια αρκούδα και ένα τσακάλι στο εξώφυλλο που μας έδειχναν ποιοι είναι οι εχθροί της πατρίδας μας. Αυτό έγινε αργότερα ο “Τσάμικος” του Μανώλη Μητσιά σε στίχους του Νίκου Γκάτσου. Η κατάσταση είναι επείγουσα και πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προλάβουμε. Έχουμε χάσει τρένα! Πρέπει να μάθουν οι νέοι μας την Ιστορία μας. Πρέπει να μαθαίνουν για τις κερκόπορτες της ήττας μας, για να μην ανοίξουν και άλλες».

Η απολαυστική συζήτησή μας διεκόπη απότομα. Είχε έρθει στο ξενοδοχείο για να μας παραλάβει ο θείος Φώτης και ο γιος του ο Παναγιώτης με τις συζύγους τους για να γευματίσουμε στην άλλη άκρη της μικρής λίμνης, στον Τέντζερη του κυρίου Κεφαλίδη. «Ομορφιές, Τούλα, ομορφιές!» της είπαν. Αλλά εκείνη, συνηθισμένη να έχει πάντα την τελευταία λέξη, «άλλα μου λέει ο καθρέφτης μου, αγαπητέ» είπε χαμογελαστή και με αυτοπεποίθηση αναχώρησε. Στο σπίτι την ανέμεναν κάτι ωραία σουτζουκάκια χωρίς μπούκοβο, όπως μας υπογράμμισε. Ο θείος Φώτης είναι ο πρόεδρος της Θρακικής Εστίας της ∆ράμας. Εχει μια μικρή βιοτεχνία αλλαντικών με την πολύ ωραία επωνυμία «Βόρειος Ελλάς», την οποία έχει παραδώσει πλέον στους γιους του Παναγιώτη και Γιάννη.

«Σου έχω ένα ωραίο δώρο» μου είπε και, όταν το άνοιξα και το περιεργάστηκα, συγκινήθηκα διπλά. Ήταν το νέο ημερολόγιο της «Θρακικής Εστίας», το οποίο είναι αφιερωμένο σε όλους τους αγίους της Θράκης, με πρώτους τον άγιο Νεκτάριο, τον άγιο Κύριλλο, την αγία Αντιγόνη, την αγία Γλυκερία, την αγία Παρασκευή την Επιβατινή. Και του οποίου χορηγός είναι το Ίδρυμα «Χαριλάου Κ. Κεραμέως» από τη Θεσσαλονίκη. Η οικογένεια της υπουργού Εργασίας όταν ήρθε από τις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης και αφού στάθηκε στα πόδια της αφοσιώθηκε στο κοινωνικό έργο, όπως η υπεράσπιση της Ιστορίας και της εθνικής ταυτότητας. Οι δύο ιατροί προπαππούδες της στην Ανατολική Θράκη σάρωναν την περιοχή ιππεύοντας ένα κόκκινο άλογο ο ένας κι ένα άσπρο άλογο ο άλλος. Στο διοικητικό συμβούλιο του ιδρύματος εναλλάσσονται όλοι οι εν ζωή Κεραμείς, ο θείος Φώτης μού είπε ότι είχε άριστη συνεργασία με τον Κώστα, ο οποίος ως πολιτικός μηχανικός έβαλε την υπογραφή του σε εμβληματικά έργα της Θεσσαλονίκης, όπως το Μέγαρο Μουσικής ή το πάρκινγκ στην περιοχή της Αγίας Σοφίας. Το ευτύχημα είναι ότι η ευχή της θείας Τούλας να μαθαίνουν τα παιδιά την Ιστορία γίνεται πράξη. Όχι μόνο μέσα από τα ημερολόγια.

Oδική σύνδεση

Παραμονές Χριστουγέννων δεκάδες νέοι της πόλης βγήκαν το βράδυ και όχι το πρωί, όπως γίνεται στην υπόλοιπη Ελλάδα, να πουν τα ποντιακά κάλαντα. Ακόμα και στην πόρτα του σπιτιού του παλαιού βουλευτή της περιοχής Ταχιρίδη έφθασαν. Ενώ μια ομάδα νέων ανθρώπων από το ∆οξάτο της ∆ράμας όπου έγινε η μεγάλη σφαγή οργανώνει κάθε καλοκαίρι πορεία προς το Αρχαίο Θέατρο των Φιλίππων με τον τίτλο «Οψόμεθα εις Φιλίππους». Εάν, όπως είπε ο Παναγιώτης, γίνει και η απευθείας οδική σύνδεση με τη Θεσσαλονίκη μέσω Εγνατίας, θα διασυνδεθούν πάνω στον ίδιο άξονα η Αμφίπολη, ο Λέων της, το Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων και η ιστορική Εικοσιφοίνισσα, που μαζί με άλλες μονές κράτησε όρθιο το γένος επί τέσσερις αιώνες. Μην ξεχνάμε ότι η Θράκη απελευθερώθηκε έναν ολόκληρο αιώνα μετά την υπόλοιπη Ελλάδα!

Καμιά φορά εδώ στον Βορρά τα φαινόμενα απατούν. ∆ίδεται η εντύπωση ότι η νεότερη γενιά δεν γνωρίζει την Ιστορία της, αλλά η πράξη έχει δείξει ότι η νέα γενιά είναι… «Γιάφκα», όπως το όνομα της καντίνας στην είσοδο της ∆ράμας. Και την έχει ακούσει και
τη γνωρίζει και την ανακαλεί στη μνήμη της στην πρώτη ευκαιρία. Και κυρίως θέλει να τη διαδώσει. Απλώς εργάζεται και αυτή σιωπηρά, όπως οι αντίπαλοί της! Ο τόπος αυτός έχει ρίζες που δεν ξεριζώνονται. «Θεία Τούλα, να μην ανησυχείς» είπα μέσα μου και άρχισα να ανηφορίζω προς το δεσποτικό, για να συναντήσω τον εξαιρετικό μητροπολίτη ∆ράμας ∆ωρόθεο…