Καταναλωτική συνείδηση στην Ελλάδα: Μιά πονεμένη ιστορία

Η καταναλωτική συνείδηση αποτελει βασικό πυλωνα μιας ώριμης, σύγχρονης κοινωνίας

Δημητρης Καπράνος Εφημερίδα Εστία 

Της κοινωνίας της οποίας οι πολιτες λειτουργουν ενημερωμένοι, υπεύθυνα καί μέ συλλογικό πνευμα απέναντι στήν αγορά.

Στήν Ελλάδα, στόν συγκριμένο, νευραλγικό τομέα, είμαστε πολύ πίσω. Η παντελής σχεδόν απουσία καταναλωτικης συνειδήσεως των πολιτων αντανακλαται τόσο στήν καθημερινή ρουτίνα όσο καί στήν συνολική οργάνωση της κοινωνίας, αφήνοντας νά φανει η βαθιά ριζωμένη ατομικότης καί η έλλειψη εμπιστοσύνης σέ συλλογικούς μηχανισμούς.

Παρά τήν ύπαρξη σωματείων, ενώσεων καταναλωτων, επιμελητηρίων καί οργανώσεων, ο καταναλωτής στήν Ελλάδα σπανίως επιζητει ενημέρωση, συλλογική δράση ή θεσμική προστασία. Η ύπαρξη των προαναφερθέντων φορέων, αντί νά αποτελει ένδειξη υγιους συμμετοχης καί δυναμικης κινητοποιήσεως, συχνά υπογραμμίζει τήν αδυναμία τους·, καθώς λειτουργουν περισσότερο ως «σημειωτές παραλείψεων» παρά ως ουσιαστικοί μοχλοί. Τό αποτέλεσμα ειναι η διάχυτη αίσθηση ότι «κανείς δέν μας προστατεύσει», η οποία όμως δέν συνοδεύεται από ατομική υπευθυνότητα ή κριτική κατανάλωση.

Η έλλειψη συλλογικης εκφράσεως στά ζητήματα της αγορας ειναι χαρακτηριστική

Ενω σέ άλλες ευρωπαϊκές χωρες οι καταναλωτές διεκδικουν διαφάνεια τιμων, ποιότητος καί υπηρεσιων μέσω οργανωμένων κινημάτων, στήν Ελλάδα κυριαρχει η παθητικότης. Ο πολίτης στίς περισσότερες περιπτώσεις επιλέγει είτε νά διαμαρτυρηθει «στά κανάλια» είτε, συχνότερα,να αποδεχθει «μουρμουρίζοντας» τυχόν αδικίες, μέ τήν πεποίθηση ότι «τίποτε δέν αλλάζει». Στάση, η οποία συντηρει καί ενισχύει εκείνους πού υπονομεύουν τήν ίδια τήν αγορά, επιτρέποντας φαινόμενα υπερκοστολογήσεων, αδιαφάνειας καί κερδοσκοπίας.

Η έλλειψη «κουλτούρας» η οποία θά ενίσχυε τήν καταναλωτική αντίληψη καί συμπεριφορά ειναι εμφανέστατη. Η έννοια του ενημερωμένου καταναλωτη, πού γνωρίζει τά δικαιώματα καί τίς υποχρεώσεις του, αξιολογει, συγκρίνει, διεκδικει καί επιλέγει συνειδητά, απουσιάζει από τόν δικό μας καταναλωτικό «μπούσουλα». Αντιθέτως, ενισχύεται τό πρότυπο της επιφανειακης καταναλωτικης λειτουργίας καί δημιουργειται μιά εικόνα διαμαρτυρίας, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Βεβαίως, όλα αυτά, έρχονται ως συνέχεια της ελλείψεως εμπιστοσύνης πρός τούς θεσμούς

Ο πολίτης, συχνά απογοητευμένος από τήν δημόσια διοίκηση καί τήν οργανωμένη Πολιτεία, προτιμα νά επιλύει θέματα μέσω προσωπικων γνωριμιων, άτυπων δικτύων καί «παραθύρων», παρά νά διεκδικει θεσμικως δικαιοσύνη καί διαφάνεια. Έτσι, όμως, αναπαράγει τόν ίδιο φαυλο κύκλο πού τόν εγκλωβίζει σέ μιά αδύναμη θέση απέναντι στήν αγορά.

Η καταναλωτική συνείδηση δέν ειναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση οικονομικης καί κοινωνικης προόδου. Απαιτειται ενημέρωση, ενεργός συμμετοχή καί συλλογική δράση, στοιχεια πού διαμορφώνουν μιά κοινωνία πού σέβεται τόν εαυτό της καί απαιτει τόν σεβασμό από τήν αγορά. Χωρίς αυτήν, θά παραμένουμε εύκολη λεία κακων πρακτικων, εγκλωβισμένοι στήν αδράνεια, τήν στασιμότητα καί τήν μοιρολατρεία.

Στήν Ελλάδα, περιμένουμε «νά τά κάνει όλα η Κυβέρνηση καί τό υπουργειο» καί διοχετεύουμε τήν ενεργητικότητά μας οπουδήποτε αλλου, εκτός από τόν τομέα ο οποιος αγγίζει τήν καθημερινότητά μας όσο κανείς άλλος. Ειναι κι αυτό ένα από τά πολλά μας παράδοξα. Η καταναλωτική συνείδηση ειναι γιά τήν Ελλάδα μιά «πονεμένη ιστορία». Θυμηθειτε κάποιους γραφικούς πού έβγαιναν στήν τηλεόραση ως «εκπρόσωποι» των καταναλωτων καί μιλουσαν περί ανέμων καί υδάτων. Φαίνεται ότι η καταναλωτική μας συνείδηση χρειάζεται ακόμη περισσότερα πλήγματα προκειμένου νά ενεργοποιηθει.