Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά της Αιγύπτου φημίζεται για την εκτεταμένη συλλογή χειρογράφων που εκτείνεται σε πολλούς αιώνες – και πάντα επιφυλάσσει εκπλήξεις:
ο μελετητής του Μεσαίωνα Άντριαν Πιρτέα της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών (ÖAW) ανακάλυψε εκεί μια μετάφραση ενός άγνωστου μέχρι πρότινος παγκόσμιου χρονικού 1.300 ετών, γράφουν σήμερα τα αυστριακά μέσα ενημέρωσης.
Σημείο καμπής γύρω στο 636 μ.Χ.: Μια σελίδα χρονικού περιγράφει την αποφασιστική μάχη μεταξύ των Βυζαντινών και των Αράβων στο Γιαρμούκ και την υποχώρηση του αυτοκράτορα Ηράκλειου από τη Συρία.© Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Χειρογράφων Σινά, μια έκδοση της Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά σε συνεργασία με το EMEL και το UCLA. sinaimanuscripts.library.ucla.edu. Οι εικόνες αναπαράγονται με άδεια από τη Μονή Αγίας Αικατερίνης.
Προσφέρει νέες γνώσεις για τις πολιτικές και θρησκευτικές αναταραχές από την ύστερη αρχαιότητα έως την άνοδο του Ισλάμ.
Το χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε, με τις σοβαρά κατεστραμμένες, μερικώς κολλημένες σελίδες του, χρονολογείται από τον 13ο αιώνα.
Ήταν ανάμεσα στα ήδη ψηφιοποιημένα χειρόγραφα του μοναστηριού. Ο Πιρτέα και η ομάδα του το αναγνώρισαν ως αραβική μετάφραση ενός χριστιανικού παγκόσμιου χρονικού που γράφτηκε αρχικά στα συριακά-αραμαϊκά γύρω στο 712/713 μ.Χ. – «ένα χαμένο κείμενο. Τώρα, η αραβική μετάφραση είναι το μόνο εναπομείναν στοιχείο μας», δήλωσε ο ερευνητής στο αυστριακό πρακτορείο ειδήσεων-APA.
Τα αρχικά ευρήματα σχετικά με την ανακάλυψη δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο περιοδικό «Medieval Worlds». Σύμφωνα με τον Pirtea, η μετάφραση είναι πλήρης «και αντικατοπτρίζει πιστά το πρωτότυπο».
Χριστιανική πηγή
Χρησιμοποιώντας ψηφιοποίηση υψηλής ανάλυσης μέσω της «Ηλεκτρονικής Βιβλιοθήκης Πρώιμων Χειρογράφων» και ελεύθερα προσβάσιμες εικόνες στην «Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Χειρογράφων του Σινά», ο ερευνητής μπόρεσε να εξετάσει το έργο πιο προσεκτικά. Το χειρόγραφο, στο οποίο πλέον έχει δοθεί η επιστημονική ονομασία «Μαρωνιτικό Χρονικό του 713», είναι, σύμφωνα με τους ερευνητές, μία από τις πρώτες σωζόμενες χριστιανικές πηγές για την επέκταση της αραβο-ισλαμικής αυτοκρατορίας και προσφέρει νέες προοπτικές για τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή πριν και μετά την άνοδο του Ισλάμ.
«Οι Μαρωνίτες είναι μια χριστιανική κοινότητα που εξακολουθεί να υπάρχει στον Λίβανο σήμερα. Το όνομά τους αναφέρεται στο μοναστήρι του Αγίου Μάρωνα, τον οποίο οι πιστοί θεωρούν ιδρυτή της εκκλησίας τους», εξήγησε ο ιστορικός. Το μοναστήρι αναφέρεται δύο φορές στο χρονικό—ένα έγγραφο περίπου 70 σελίδων. Μπορεί να υποτεθεί ότι ο ανώνυμος συγγραφέας του χρονικού ανήκε σε αυτήν την κοινότητα.
Ανώνυμος χρονικογράφος
Σύμφωνα με τον Πιρτέα, το έργο του χρονικογράφου απεικονίζει την ιστορία της ανθρωπότητας, από τον Αδάμ έως τις πολιτικές και θεολογικές συζητήσεις της εποχής του. «Γραμμένο στο πλαίσιο μιας συριακής χριστιανικής κοινότητας που παραδοσιακά συνδεόταν με την Κωνσταντινούπολη, αλλά σταδιακά αποστασιοποιούνταν από τη Βυζαντινή Εκκλησία λόγω θεολογικών διαφορών, το έργο προσφέρει μια μοναδική προοπτική για τον μετασχηματισμό της Ανατολικής Μεσογείου στην ύστερη αρχαιότητα και την πρώιμη ισλαμική περίοδο», λέει ο μεσαιωνολόγος της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών.
Σύμφωνα με τον Πιρτέα, ένα από τα πιο ιστορικά πολύτιμα αποσπάσματα του χρονικού αφορά τον 7ο αιώνα.
Περιγράφει τον Βυζαντινο-Σασσανιδικό πόλεμο του 602-628, την άνοδο του Ισλάμ, τις πρώτες αραβικές κατακτήσεις και τις μεταγενέστερες αραβο-βυζαντινές συγκρούσεις. Η αφήγηση τελειώνει το 692-693.
Ο συγγραφέας δεν ήταν μόνο καλά ενημερωμένος για τα γεγονότα στη Συρία και τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τις εξελίξεις στα Βαλκάνια, τη Σικελία και τη Ρώμη – «ήταν πιθανώς μοναχός ή επίσκοπος ή κάποιος με καλές επαφές με τη Βυζαντινή ή Δυτική Εκκλησία».
«Συγκλονιστικό εύρημα»
Ένα μεγάλης κλίμακας έργο ψηφιοποίησης καθιστά τα χειρόγραφα από τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης ολοένα και πιο προσβάσιμα:
«Προσπάθειες τεκμηρίωσης των χειρογράφων από το Σινά με χρήση μικροφίλμ είχαν ήδη γίνει τη δεκαετία του 1950 και του 1960. Από το 2018 έως το 2022, η Μονή της Αγίας Αικατερίνης, μαζί με συνεργάτες, ανέλαβε ένα μεγάλο έργο για την ψηφιοποίηση πρώτα των συριακών και αραβικών χειρογράφων».
Μεταξύ των ψηφιοποιημένων αντικειμένων ήταν και το ‘Παγκόσμιο Χρονικό’. Ωστόσο, μόνο πολύ σύντομες περιγραφές αυτών των χειρογράφων γράφτηκαν εκείνη την εποχή, σύμφωνα με τον ερευνητή. Έτσι, ακόμη και σήμερα, ανακαλύπτονται άγνωστα κείμενα – «αλλά σε σύγκριση με προηγούμενα ευρήματα, το Παγκόσμιο Χρονικό’ είναι μια συγκλονιστική ανακάλυψη».
«Τα περισσότερα από τα αραβικά κείμενα που εντοπίστηκαν πρόσφατα στα χειρόγραφα του Σινά σήμερα είναι, για παράδειγμα, μεταφράσεις της Βίβλου ή των γραπτών των Πατέρων της Εκκλησίας, τα οποία είναι επίσης γνωστά από άλλες πηγές».
Ωστόσο, υπάρχουν και εντελώς απροσδόκητα ευρήματα, «ειδικά στα παλίμψηστα (= παλιά χειρόγραφα περγαμηνής που ξαναγράφηκαν μετά από επεξεργασία) που φυλάσσονται στο μοναστήρι», λέει ο ερευνητής, ο οποίος τώρα εργάζεται πάνω σε μια «σύγχρονη, κριτική έκδοση» του ανακαλυφθέντος «Μαρωνιτικού Χρονικού του 713».
herder.de, religion.orf.at
—