Ενώ άλλοι αγωνίζονταν για να αποκτήσουν σημασία, το Πακιστάν – παραγκωνισμένο, χρεωμένο και παραμελημένο
– τοποθετήθηκε αθόρυβα στο επίκεντρο της νέας τάξης πραγμάτων στη Μέση Ανατολή, γράφει ο Όσριτ Μπιρβάντκερ, στην Israel Hayom.
Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ νωρίς την Τετάρτη για κατάπαυση του πυρός με το Ιράν δεν αποτελεί νίκη για καμία από τις δύο πλευρές, όποιες και αν είναι οι ισχυρισμοί που μπορεί να γίνουν τις επόμενες ημέρες. Ο πραγματικός νικητής είναι ένας σημαντικός πυρηνικά οπλισμένος παίκτης: το Πακιστάν.
Το Ισλαμαμπάντ, το οποίο πρόσφατα αντιμετώπισε σημαντικές διπλωματικές προκλήσεις και περιορισμένη θέση στην παγκόσμια σκηνή, βρίσκεται τώρα σε ηγετικό, ορατό και εποικοδομητικό ρόλο στη διαμόρφωση της περιφερειακής ατζέντας – υπό την ηγεσία του Αρχηγού του Στρατού Στρατηγού Ασίμ Μουνίρ και του Πρωθυπουργού Σεχμπάζ Σαρίφ.
Αποτελεί μια έντονη υπενθύμιση ότι στο σημερινό ακραίο γεωπολιτικό κλίμα, η θέση και η αντίληψη των εθνών μπορούν να αλλάξουν με βαθιά απρόβλεπτους τρόπους.
Πολλοί έσπευσαν να ξεγράψουν το Πακιστάν
Η χώρα παλεύει με διαρθρωτικές οικονομικές δυσκολίες για πέντε δεκαετίες – δυσκολίες που επιδεινώθηκαν σημαντικά μετά το 2022, όταν καταστροφικές πλημμύρες έπληξαν τη χώρα.
Το 2023, η οικονομία της βρέθηκε στο χείλος της κατάρρευσης, καθώς οι κυβερνητικές προσπάθειες ανακούφισης που αποσκοπούσαν στην άμβλυνση της κρίσης, αντίθετα επιδείνωσαν τα δημοσιονομικά ελλείμματα, αύξησαν το δημόσιο χρέος και οδήγησαν τον πληθωρισμό σε άνοδο.
Το ιστορικό χρέους του Πακιστάν αντανακλά μια χρόνια πάθηση: από το 1958, έχει υποβληθεί σε τουλάχιστον 23 προγράμματα διάσωσης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ).
Σήμερα, βρίσκεται υπό ένα εκτεταμένο πρόγραμμα χρηματοδότησης 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων που εγκρίθηκε το 2024, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να σταθεροποιήσει χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών, επιπλέον μιας Συμφωνίας Stand-By 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων (ένας βραχυπρόθεσμος μηχανισμός έκτακτης πίστωσης) από το 2023, η οποία παρέχει άμεση οικονομική ανακούφιση.
Ταυτόχρονα, η περιφερειακή και διεθνής θέση του Πακιστάν διαβρωνόταν σταθερά, συνοδευόμενη από μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης που χτύπησε τα νεύρα στην Ουάσινγκτον. Από τότε που οι κομάντος του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ σκότωσαν τον Οσάμα μπιν Λάντεν σε πακιστανικό έδαφος το 2011, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ και τη Δύση επιδεινώθηκαν απότομα.
Η φυλάκιση του πρώην πρωθυπουργού Ιμράν Καν, μαζί με τις κατηγορίες της Ουάσινγκτον ότι το Ισλαμαμπάντ είχε υποστηρίξει κρυφά τους Ταλιμπάν κατά τη διάρκεια δύο δεκαετιών πολέμου στο Αφγανιστάν, μόνο βάθυναν το ρήγμα.
Ενώ το Πακιστάν βυθίστηκε σε διπλωματική απομόνωση, ο άξονας Ουάσινγκτον-Νέου Δελχί υπέστη μετασχηματισμό.
Μετά από δεκαετίες αμοιβαίας καχυποψίας, κυρώσεων και αντικρουόμενων συμφερόντων, οι ΗΠΑ και η Ινδία βρέθηκαν σε μια πορεία στρατηγικής σύγκλισης.
Καθώς το βλέμμα του κόσμου στράφηκε προς την οικονομική άνοδο της Ινδίας και την εδραίωσή της ως παγκόσμια δύναμη – παράλληλα με τη σύσφιξη των δεσμών της με τα κράτη του Κόλπου – το Ισλαμαμπάντ έμεινε πολύ πίσω, βυθισμένο σε χρόνια αστάθεια.
Ένα νέο κεφάλαιο
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο σηματοδότησε μια αναπροσαρμογή της σχέσης του Ισλαμαμπάντ με την Ουάσινγκτον και άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή του Πακιστάν στο επίκεντρο της παγκόσμιας σκηνής.
Ωστόσο, οι σπόροι της αλλαγής μπορούσαν να εντοπιστούν ακόμη νωρίτερα. Κατά τη διάρκεια της πρώτης του επίσκεψης στις ΗΠΑ υπό τη νέα κυβέρνηση Τραμπ, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών Ισάκ Νταρ καυχήθηκε ότι το Πακιστάν είχε ξεπεράσει την διπλωματική του απομόνωση μέσω αυτού που ονόμασε «ενεργή διπλωματία».
Σε μια συγκέντρωση της πακιστανικής διασποράς στη Νέα Υόρκη, ο Νταρ τάχθηκε υπέρ της ίδιας γραμμής, καλώντας τους Πακιστανούς ομογενείς να επενδύσουν στην πατρίδα τους – και επικαλούμενος ένα απίθανο μοντέλο έμπνευσης: την προσέγγιση που είχε χρησιμοποιήσει ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι για να ενισχύσει τους δεσμούς με την ινδική διασπορά.
Η αναθέρμανση των σχέσεων ξεκίνησε τον Μάιο του 2025, με φόντο την Επιχείρηση Σινντούρ (μια σύντομη, έντονη στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν), κατά την οποία το Πακιστάν αγκάλιασε ανοιχτά την προσφορά διαμεσολάβησης του Τραμπ, ενώ ο Μόντι και η κυβέρνησή του παρέμειναν σε επιφυλακτικότητα.
Ενώ η Ινδία τήρησε την παραδοσιακή της θέση κατά της εμπλοκής τρίτων στη διαμάχη του Κασμίρ, το Πακιστάν, υπό την ηγεσία του Μουνίρ, εκμεταλλεύτηκε έξυπνα την γνωστή όρεξη του Τραμπ για επαίνους και θαυμασμό.
Οι Πακιστανοί τον χαιρέτισαν ως «παγκόσμιο ειρηνοποιό» και υπέβαλαν επίσημα την υποψηφιότητά του για το Νόμπελ Ειρήνης.
Μεταξύ του Τραμπ και του Μουνίρ, διαμορφώθηκε μια θερμή προσωπική σχέση, με τον Τραμπ να τον αποκαλεί «τον αγαπημένο μου στρατηγό».
Αργότερα, σε άμεση απάντηση στο προσωπικό αίτημα του Τραμπ, το Πακιστάν εντάχθηκε στο Συμβούλιο Ειρήνης και εξέφρασε επίσημη υποστήριξη στο σχέδιό του για την αποκατάσταση της Γάζας.
Ο πληθωρισμός εκτινάσσεται σε μια χώρα όπου το 40% ζει σε συνθήκες φτώχειας
Το ξέσπασμα του πολέμου με το Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου έπληξε την οικονομία του Πακιστάν με μια δύναμη απαράμιλλη μεταξύ των γειτόνων του στη Νότια και Ανατολική Ασία. Ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε σε υψηλό 17 μηνών και η τιμή ενός λίτρου καυσίμου σκαρφάλωσε στις 378 ρουπίες (περίπου 1,36 δολάρια) – ένα αδύνατο όριο για μια χώρα όπου περίπου το 40% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Η αύξηση των τιμών πυροδότησε εκτεταμένες διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα και ανάγκασε την κυβέρνηση να εφαρμόσει σαρωτικά μέτρα λιτότητας, όπως η μείωση της εβδομάδας εργασίας του δημόσιου τομέα σε τέσσερις ημέρες, η επιβολή τοπικών lockdown και η προσφορά 30 ημερών δωρεάν δημόσιων συγκοινωνιών στις μεγάλες πόλεις για να αμβλύνει την οργή του κοινού.
Η σιωπή του Πακιστάν στις επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας
Αυτό που επιδείνωσε τα πράγματα ήταν η εμφανής σιωπή του Πακιστάν καθώς ο σύμμαχός του, η Σαουδική Αραβία, δεχόταν ιρανική επίθεση – μια σιωπή που έριξε βαριά σκιά στην στρατηγική του αξιοπιστία.
Ήταν σαφές ότι οποιαδήποτε περαιτέρω καθυστέρηση στις διαπραγματεύσεις θα μπορούσε να σύρει το Ισλαμαμπάντ στη σύγκρουση ως ενεργό συμμετέχοντα στο πλαίσιο των συμφωνιών αμοιβαίας άμυνας στις οποίες είναι συμβαλλόμενο μέρος.
Η κρίσιμη στιγμή ήρθε όταν το Ιράν χτύπησε σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις που συνδέονται με αμερικανικές εταιρείες – μια απάντηση σε μια επίθεση σε πετροχημικά εργοστάσια στην Τεχεράνη, μόλις 24 ώρες πριν από τη λήξη ενός τελεσιγράφου.
Η κίνηση απείλησε να διαλύσει εντελώς τις διαπραγματεύσεις και να πυροδοτήσει μια ολοκληρωτική αντιπαράθεση, ακριβώς τη στιγμή που το παράθυρο δράσης του Πακιστάν έκλεινε.
Σε εκείνο το σημείο, η Κίνα μπήκε στο προσκήνιο, πετυχαίνοντας εκεί που άλλοι είχαν αποτύχει να πείσουν το Ιράν να κάνει ένα βήμα πίσω από το χείλος του γκρεμού.
Η διπλωματική επιτυχία του Πακιστάν στη διαμεσολάβηση για την τελευταία εκεχειρία απαιτεί επανεκτίμηση της θέσης του.
Ενώ η πακιστανική διαμεσολάβηση απέτρεψε μια επικίνδυνη περιφερειακή κλιμάκωση, αποκάλυψε επίσης τη δύναμη της νέας λαβής του Ισλαμαμπάντ στην καρδιά της Μέσης Ανατολής.
Υποστηριζόμενο από την αμυντική συμφωνία του με το Ριάντ από τον περασμένο Σεπτέμβριο – μια κίνηση που πολλοί θεωρούν ως ένα πρώτο βήμα για τη διάβρωση της πυρηνικής υπεροχής του Ισραήλ στην περιοχή – το Πακιστάν πλέον τοποθετείται ως κεντρικός πυλώνας της νέας περιφερειακής τάξης.
—
Ο Δρ. Όσριτ Μπιρβάντκερ (Oshrit Brivadker) είναι ειδικός στην εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της Ινδίας, σύμβουλος αμυντικών εταιρειών και ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Στρατηγικής και Ασφάλειας της Ιερουσαλήμ (JISS).