Μη καταριέσαι το σκοτάδι. Άναψε ένα κερί
Γράφει ο Ιάκωβος Ποθητός
Το χωριό δεν θα σωθεί με επιδόματα. Θα σωθεί όταν ο 25χρονος δει ότι μπορεί να ζήσει καλύτερα εκεί απ’ ό,τι στην πόλη.
Σήμερα δεν το βλέπει. Βλέπει ρεύμα στα 17 λεπτά, πετρέλαιο στα 1,70, ΟΠΕΚΕΠΕ να πληρώνει τα Χριστούγεννα, τράπεζα 80 χιλιόμετρα μακριά. Γι’ αυτό φεύγει. Και το χωριό σβήνει.
Αυτό δεν είναι μοίρα. Είναι επιλογή. Και οι επιλογές αλλάζουν.
1. Δεν είναι πιο μάγκες. Είχαν σχέδιο. Έχουμε κι εμείς.
Το 2004 η Πορτογαλία είχε 6,7% ανεργία. Εμείς 10,5%. Διάλεξε να επενδύσει σε 6 GW αντλησιοταμίευσης. Σήμερα εξάγει ρεύμα και έχει χονδρική κάτω από 60 ευρώ /MWh. Εμείς πληρώνουμε 600 εκατ. ευρώ τον χρόνο «αόρατο ενοίκιο» κατά τον ΑΔΜΗΕ, γιατί το μεσημέρι πετάμε τον ήλιο και το βράδυ αγοράζουμε από Βουλγαρία.
«Η Πορτογαλία έχει Ατλαντικό» θα σου πουν. Σωστά. Εμείς έχουμε τα κλειστά λιγνιτωρυχεία της Δυτικής Μακεδονίας, την Αμφιλοχία και 6.000 νησιά. Στα νησιά η λύση δεν είναι φράγμα. Είναι υβριδικά με μπαταρίες και αντλησιοταμίευση σε ξερονήσια, όπως ο Άγιος Ευστράτιος που έγινε 100% ΑΠΕ. Στα νησιά που πνίγονται στον τουρισμό, το πρόβλημα είναι η στέγη. Εκεί θέλει όριο στο Airbnb και φθηνό ρεύμα για τον μόνιμο κάτοικο, όχι για την πισίνα. Η αρχή είναι ίδια: αποθηκεύεις όταν έχεις, πουλάς όταν δεν έχεις. Η εφαρμογή αλλάζει.
Και δεν είμαστε στο 2004. Είμαστε στο 2026 με 36 δισ. από το Ταμείο Ανάκαμψης που λήγει. Ή τα κάνουμε GW, ή τα κάνουμε pass και τα τρώμε. Η Πορτογαλία δεν είχε RRF. Εμείς έχουμε. Δεν έχουμε δικαιολογία.
Κόστος; 4 δισ. για 2 GW. Χρηματοδότηση: 40% Ταμείο Ανάκαμψης, 30% Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, 30% ιδιώτες. Απόσβεση σε 2 χρόνια από τα 600 εκατ. που γλιτώνουμε ετησίως. Δεν ζητάω φόρους. Ζητάω να σταματήσουμε να πετάμε λεφτά.
Ρήτρα αποτυχίας: Ο διαγωνισμός βγαίνει με όρο. Αν σε 3 χρόνια δεν υπάρχει άδεια, λύνεται. Αν σε 7 χρόνια δεν λειτουργεί, το έργο περνά στο Δημόσιο χωρίς αποζημίωση. Και ο υπεύθυνος δεν είναι «το σύστημα». Είναι η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας που κρατάει φακέλους 2 χρόνια στο συρτάρι. Με ονοματεπώνυμο. Να ξέρουμε ποιον να αλλάξουμε. Τέλος στα έργα-μαύρες τρύπες.
2. Ο δάσκαλος δεν είναι εξαίρεση. Είναι ο πιλότος.
Στην Ορεστιάδα, ένας δάσκαλος δεν έγραψε υπόμνημα. Έστησε θερμοκήπιο στην αυλή του σχολείου. Τα παιδιά μαθαίνουν βιολογία, μαθηματικά και επιχειρηματικότητα πουλώντας ζαρζαβατικά. Κανένα υπουργείο δεν τον βοήθησε. Σήμερα έχει ουρά για εγγραφές.
Ο δάσκαλος δεν είναι η λύση. Είναι η απόδειξη ότι γίνεται. Δουλειά του κράτους είναι να πάρει τον έναν και να τον κάνει χίλιους. Δεν είναι όλοι ήρωες. Υπάρχουν και συνεταιρισμοί που έφαγαν τα λεφτά. Γι’ αυτό όχι επιδοτήσεις στα τυφλά. Χρηματοδότηση με κριτήρια: business plan, μέντορας, έλεγχος κάθε 6 μήνες. Αν δεν παράγεις, κόβεσαι.
Νόμος τώρα:
1. Σχολικοί συνεταιρισμοί νόμιμοι σε 30 μέρες.
2. 10.000 ευρώ αρχικό κεφάλαιο από το Leader για κάθε ΕΠΑΛ που καταθέτει πλάνο.
3. Γεωπόνος-μέντορας από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο με 300 ευρώ /μήνα.
4. Στόχος: 200 σχολικά θερμοκήπια σε 3 χρόνια.
5. Ρήτρα: Αν σε 2 χρόνια δεν λειτουργεί, τα χρήματα πάνε στο επόμενο σχολείο.
Ένα θερμοκήπιο δεν σώζει τη χώρα. Χίλια θερμοκήπια αλλάζουν μια γενιά. Μαθαίνουν ότι η γη βγάζει μεροκάματο, όχι μόνο επιδότηση. Θα αποτύχουμε σε 40 από τα 200. Το ξέρω. Το 1950 το Σχέδιο Μάρσαλ έχασε 30% των κονδυλίων σε λάθη. Αλλά το 70% έφτιαξε δρόμους, λιμάνια, εργοστάσια. Δεν ζητάω να πετύχουμε σε όλα. Ζητάω να ξεκινήσουμε σε κάτι.
3. Έχουμε το υλικό. Μας λείπει ο αναπτήρας.
Έχουμε νέους με γνώσεις, αξία, ικανότητες, που αγαπούν τη χώρα τους. 773.000 έφυγαν από το 2010. Και 76.000 παιδιά γεννήθηκαν το 2023. 140.000 πέθαναν. Με ρεύμα στα 7 λεπτά δεν φτιάχνεις παιδιά. Φτιάχνεις όμως προϋπόθεση για να μείνει όποιος θέλει να κάνει. Δεν έφυγαν γιατί μισούν την Ελλάδα. Έφυγαν γιατί η Ελλάδα δεν τους έδωσε ρεύμα στα 7 λεπτά όπως η Γαλλία, γη με 50 ευρώ το στρέμμα όπως η Ισπανία, και ένα κράτος που να μην τους βάζει τρικλοποδιά.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν παράγουμε. Είναι ότι εξάγουμε μυαλά και εισάγουμε επιδόματα. Ότι επιδοτούμε την εγκατάλειψη και φορολογούμε την παραγωγή.
Και εσύ στην Αθήνα τι κάνεις; Δεν χρειάζεται να γίνεις αγρότης. Γίνε μέτοχος.
Μετοχοποίηση ΕΤΥΙ: 49% στο ΧΑΑ. Με 100 ευρώ αγοράζεις μερίδιο στο αέριο της Κρήτης. Γίνε πίεση. Μάζεψε 20 γείτονες και απαίτησε από τον δήμαρχό σου να νοικιάσει το δημοτικό χωράφι σε νέους. Γράψε το παιδί σου στο ΕΠΑΛ που έχει θερμοκήπιο. Πνίγεσαι στο ενοίκιο; Πίεσε για φθηνό ρεύμα. Με 2 GW αντλησιοταμίευση ο λογαριασμός σου πέφτει 50 ευρώτον χρόνο. Το χωριό σώζεται όταν η πόλη επενδύει, πιέζει, συμμετέχει. Δεν σώζεται με like.
Τι κάνουμε από αύριο. Με αριθμούς.
1. Ενέργεια: 2 GW Αντλησιοταμίευση Κόστος: 4 δισ. ευρώ. Χρηματοδότηση: 40% από το Ταμείο Ανάκαμψης, 30% από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, 30% από ιδιώτες. Χρόνος: Άδεια σε 3 χρόνια με Ειδική Υπηρεσία στο Υπουργείο, αποκλειστικά για αυτά τα έργα. Υπογραφή Υπουργού: αν χαρτί κολλήσει πάνω από 15 μέρες, ο υπάλληλος μετατίθεται. Λειτουργία σε 7 χρόνια. Όφελος: Γλιτώνουμε 600 εκατ. ευρώ τον χρόνο που πληρώνουμε σήμερα ως «αόρατο ενοίκιο». Το ρεύμα πέφτει 40 με 50 ευρώ τον χρόνο για κάθε νοικοκυριό. Ρήτρα: Αν σε 3 χρόνια δεν υπάρχει άδεια, ο διαγωνισμός λύνεται.
2. Γη: Τράπεζα Γης για νέους Κόστος: Μηδέν για το κράτος. Νοικιάζουμε 3,5 εκατ. εγκαταλελειμμένα στρέμματα του Δημοσίου με 50 ευρώ το στρέμμα για 20 χρόνια, αποκλειστικά σε νέους κάτω των 40 ετών. Εξαιρούνται εκτάσεις Natura και δασικές. Δεν δίνουμε το βουνό. Νοικιάζουμε τα βάτα. Χρόνος: Νόμος σε 6 μήνες, πρώτες συμβάσεις σε 12 μήνες. Όφελος: 8.000 νέοι αγρότες εγκαθίστανται σε 5 χρόνια. Η γη που ρημάζει σήμερα, γίνεται παραγωγή αύριο.
3. Μεταποίηση: Κέντρα σε κάθε Δήμο Κόστος: 300 εκατ. ευρώ. Χρηματοδότηση: Από την ΚΑΠ 2023-2027. Ανακατεύθυνση κονδυλίων που σήμερα πάνε σε αποσύρσεις και καταστροφή προϊόντων. Χρόνος: 2 χρόνια για τα πρώτα 50 Κέντρα. Όφελος: Η προστιθέμενη αξία μένει στο χωριό. Ο παραγωγός πουλάει λάδι στα 6 ευρώ το λίτρο, όχι στα 3 ευρώ χύμα στον Ιταλό.
4. Παιδεία: Σχολικοί Συνεταιρισμοί Κόστος: 20 εκατ. ευρώ. Χρηματοδότηση: Πρόγραμμα Leader και κοινωφελή ιδρύματα. Χρόνος: Θεσμικό πλαίσιο σε 1 έτος. Όφελος: 200 σχολικά θερμοκήπια σε 3 χρόνια. 10.000 μαθητές τον χρόνο μαθαίνουν ότι η γη βγάζει μεροκάματο. Ο δάσκαλος της Ορεστιάδας γίνεται κανόνας, όχι εξαίρεση.
5. Νησιά: Αυτονομία και Στέγη Κόστος: 500 εκατ. ευρώ. Χρηματοδότηση: RRF συν Πράσινο Ταμείο. Χρόνος: 5 χρόνια. Όφελος: Υβριδικά και μπαταρίες σε 20 μη διασυνδεδεμένα νησιά. Τέλος στο πετρέλαιο. Κοινωνική κατοικία για γιατρούς, δασκάλους, μόνιμους κατοίκους. Όριο στο Airbnb όπου η μέση τιμή ενοικίου ξεπερνά το 30% του μέσου μισθού. Γιατί δεν γίνεται ανάπτυξη με τον δάσκαλο να κοιμάται σε κοντέινερ.
Δεν θέλει «θαύμα». Θέλει απόφαση. Τα λεφτά υπάρχουν. Είναι στο RRF, στην ΚΑΠ, στην ΕΤΕπ. Δεν ζητάμε νέους φόρους. Ζητάμε να σταματήσουμε να πετάμε τα λεφτά που έχουμε.
Μη καταριέσαι το σκοτάδι. Άναψε ένα κερί.
Η Πορτογαλία άναψε 6 GW. Ο δάσκαλος άναψε ένα θερμοκήπιο. Το χωριό θα σωθεί όταν ο 25χρονος ανάψει το δικό του.
Δουλειά του κράτους δεν είναι να του πει τι να κάνει. Είναι να του δώσει τον αναπτήρα: φθηνό ρεύμα, πρόσβαση σε γη, γρήγορο ίντερνετ, και ένα κράτος που βγάζει άδεια σε 30 μέρες, όχι σε 3 χρόνια.
Μετά, του παίρνεις τα χέρια από τον λαιμό και τον αφήνεις να αναπνεύσει. Θα σε εκπλήξει.
Δεν μας λείπουν οι άνθρωποι. Δεν μας λείπουν τα παραδείγματα. Αυτό το κείμενο δεν λύνει το δημογραφικό, δεν λύνει το Airbnb στη Σαντορίνη, δεν λύνει το ενοίκιο στην Κυψέλη. Λύνει 1 πράγμα: πώς το χωριό της ηπειρωτικής Ελλάδας ξαναγίνεται επιλογή. Για τα υπόλοιπα θέλει άλλα 4 κεριά. Εδώ ανάβουμε το πρώτο. Λάθος που δεν ξεκινήσαμε χθες. Ας ξεκινήσουμε σήμερα.